|
AFKOMST
Sinterklaas zoals wij hem kennen - de eerbiedwaardige, bejaarde
kindervriend uit Spanje, die brave kinderen beloont en stoute
bestraft, die met een zwarte knecht, op een schimmel over de
daken rijdt en via de schoorsteen of open raam of deur lekkers
en speelgoed uitdeelt - die oude kindervriend schijnt een samenstelling
te zijn van twee personen: een christelijke, historische en
een Germaanse, mythologische.
De historische figuur: Nicolaas, bisschop van Myra (Klein Azië);
hij stierf op 6 december ca. 340 na Chr. Later werd hij vanwege
zijn goede daden heilig verklaard, hoewel hij nu van de heiligenkalender
is verdwenen. Ongeveer 200 jaar na zijn dood zijn er allerlei
legendes over zijn persoon en goede daden ontstaan. Zo zou hij
vele jongeren hebben geholpen, bijvoorbeeld door geld te gooien
in het huis van een gezin met nette doch arme dochters die daardoor
een bruidsschat kregen en fatsoenlijk konden trouwen. Dit vinden
we terug in het z.g.n. ingooien (van o.a. pepernoten en snoepgoed
(gouden muntjes van chocola)).
Ook de vrijers en vrijsters van speculaas en de suikeren harten
doen hieraan denken. In dit verband wordt het woord "goedheiligman"
verklaard: het komt van "goet-hylik man", wat "goed-huwelijks
man" betekent, d.w.z. de man die zorgt voor een goed huwelijk.
Waar Zwarte Piet uiteindelijk vandaan komt, is moeilijker vast
te stellen. Over zijn herkomst zijn vele theorieÎn. Zo
bestaat er bijvoorbeeld een verhaal over Piter, een Ethiopische
wees die als slaaf na zijn vrijlating uit dankbaarheid bij de
heilige Nicolaas in dienst is gebleven.
In de 17e en de 18e eeuw was het mode bij de Europese elite
om Moorse pages als personeel te hebben. Italiaanse jongetjes
deden lange tijd hier dienst als schoorsteenvegers; ze kropen
door de rookkanalen voor hun werk, vandaar de roe om de schoorsteen
schoon te maken en de zak om het bijeengeveegde roet in te verzamelen
(zie ook het boek "Levende bezems" van Lisa Tetzner).
SPANJE
Sint Nicolaas komt beslist niet uit Spanje, maar was zoals
eerder gemeld bisschop van Myra. In mei 1087 hebben Italiaanse
vereerders van Sint Nicolaas zijn gebeente van Myra naar Bari
in Italië verplaatst. Bari in Italië was lange tijd
in Spaanse handen en wie weet, heeft men vroeger Italië
met Spanje verward.
STOOMBOOT
De aankomst per stoomboot valt misschien te verklaren uit de
legende waarin Sint Nicolaas in nood verkerende zeelieden op
zee redt; sindsdien is hij ook patroon van de zeelieden. Daarom
hebben vele havensteden een Sint-Nicolaaskerk (Amsterdam, Kampen,
Harderwijk, Edam, Monnickendam enz.).
Sinds ca. de 13e eeuw is de viering van Sint Nicolaas in West-Europa
algemeen en is hij de meest aanbeden heilige en patroon ("Sinterklaas
patroontje" i.p.v. "Sinterklaas kapoentje"),
d.w.z. beschermer van scholieren, huwbare jeugd, kooplieden,
zeelieden, reizigers enz.
In de middeleeuwen werd er vóór de feestdag (=sterfdag)
van de heilige Nicolaas van Myra (6 december) uit de arme kinderen
van een stad een kinderbisschop gekozen plus assistenten (allen
jongens). Deze kregen tot 28 december ("Onnozele Kinderen")
voedsel en geschenken, waaronder schoenen. De overige kinderen
kregen geld en een vrije dag op 6 december feest te kunnen vieren.
Het oudste bewijs hiervoor bij ons is te vinden in een stadsrekening
van Dordrecht uit 1360.
Later gaat men alle arme kinderen trakteren, wat zich dan ontwikkelt
tot een algemeen volksgebruik, waarin schoeisel als vindplaats
van snoep en geschenken een grote rol gaat spelen. Sinds het
eind van de 15e eeuw werden er begin december sinterklaasmarkten
gehouden, die tot in de 19e eeuw traditie waren, hoewel er veel
weerstand was vanwege het rooms-katholieke aspect. In de 17e
eeuw is er zelfs een kinderopstand geweest tegen het verbod
van het sinterklaasfeest. De jeugd kreeg toen haar zin, maar
de sinterklaasmarkten op de openbare weg werden uiteindelijk
verboden. Het feest werd alleen in de huiselijke kring gevierd
als kinderfeest. In de 19e eeuw duikt de bisschop weer in het
openbaar op. In 1888 is er sprake van een sinterklaasintocht
in Venray. De eerste officiÎle intocht in Amsterdam stamt
uit 1934.
Van lieverlede gingen ook volwassenen meedoen met het feest,
vooral in de opbloei-jaren na 1945.
DE VIERING DOOR DE EEUWEN HEEN
Sinds ca. de 13e eeuw is de viering van Sint Nicolaas in West-Europa
algemeen en is hij de meest aanbeden heilige en patroon ("Sinterklaas
patroontje" i.p.v. "Sinterklaas kapoentje"),
d.w.z. beschermer van scholieren, huwbare jeugd, kooplieden,
zeelieden, reizigers enz.
In de middeleeuwen werd er vóór de feestdag (=sterfdag)
van de heilige Nicolaas van Myra (6 december) uit de arme kinderen
van een stad een kinderbisschop gekozen plus assistenten (allen
jongens). Deze kregen tot 28 december ("Onnozele Kinderen")
voedsel en geschenken, waaronder schoenen. De overige kinderen
kregen geld en een vrije dag op 6 december feest te kunnen vieren.
Het oudste bewijs hiervoor bij ons is te vinden in een stadsrekening
van Dordrecht uit 1360.
Later gaat men alle arme kinderen trakteren, wat zich dan ontwikkelt
tot een algemeen volksgebruik, waarin schoeisel als vindplaats
van snoep en geschenken een grote rol gaat spelen. Sinds het
eind van de 15e eeuw werden er begin december sinterklaasmarkten
gehouden, die tot in de 19e eeuw traditie waren, hoewel er veel
weerstand was vanwege het rooms-katholieke aspect. In de 17e
eeuw is er zelfs een kinderopstand geweest tegen het verbod
van het sinterklaasfeest. De jeugd kreeg toen haar zin, maar
de sinterklaasmarkten op de openbare weg werden uiteindelijk
verboden. Het feest werd alleen in de huiselijke kring gevierd
als kinderfeest. In de 19e eeuw duikt de bisschop weer in het
openbaar op. In 1888 is er sprake van een sinterklaasintocht
in Venray. De eerste officiÎle intocht in Amsterdam stamt
uit 1934.
Van lieverlede gingen ook volwassenen meedoen met het feest,
vooral in de opbloei-jaren na 1945.
|
